Tiếp lửa truyền thống” cho thanh thiếu niên vùng đồng bào dân tộc thiểu số Tây Nguyên

                                                 Bài thi đoạt giải C, thể loại Báo in. Cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng tỉnh Lâm Đồng, lần thứ I năm 2024.                                                                                                                              Tác giả Bùi Thị Nga, Hiệu trưởng Trường THCS Đưng K’Nớ.

 “Tiếp lửa truyền thống” cho thanh thiếu niên vùng đồng bào dân tộc thiểu số bằng nhiều hình thức khác nhau đang là một công việc thường xuyên, liên tục của các địa phương, nhằm bồi dưỡng cho các em những phẩm chất, lý tưởng tốt đẹp của dân tộc bản địa nói riêng và của dân tộc Việt Nam nói chung. Làm tốt công tác này sẽ tạo ra một nền tảng vững chắc cho công cuộc bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ Đảng, bảo vệ chính quyền, bảo vệ nhân dân ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Tác giả (thứ 2 từ phải qua) nhận giải tại lễ tổng kết cuộc thi

“Tiếp lửa truyền thống” bằng những bản hùng ca bên bếp lửa, dưới bóng đại ngàn

Dưới bóng đại ngàn hùng vĩ, bên trong các nếp nhà sàn, bếp lửa hồng bập bùng len vào lời kể trầm đục của các già làng, trưởng bản, những anh hùng Đam san, Xinh Nhã, Khinh Dú,… hiện lên mạnh mẽ như những cây đại thụ. Những nàng Hơ bia, Bing, Jong,… nết na, xinh đẹp như những đóa hoa Pơ lang. Niềm mơ ước được như những nhân vật lý tưởng trong sử thi lấp lánh trong ánh mắt các chàng trai, cô gái Tây Nguyên. Lời ngâm sử thi như hát, vượt khỏi phạm vi biểu cảm của ngôn ngữ nói, hòa vào tiếng suối nguồn róc rách, tuôn chảy tới các thế hệ hậu nhân. Những lời thơ hồn nhiên, trong sáng của sử thi là tiếng nói của cha ông để lại, góp phần giáo dục nhân cách, lối sống, bồi dưỡng tri thức cho con cháu đời sau. Truyền thống yêu làng, yêu bản, chiến đấu vì sự sống còn của dòng tộc, của quê hương bắt nguồn từ các bếp lửa sử thi chứ đâu. Và ở đây, vai trò của những già làng, trưởng bản được phát huy cao độ. Họ đã kết hợp kinh nghiệm sống, sự hiểu biết của bản thân với tinh túy, tinh hoa của những áng sử thi dân tộc để nhào nặn, đúc kết lại và truyền cho đời sau những truyền thống đáng tự hào.

Trong hai cuộc kháng chiến chống Thực dân Pháp và Đế quốc Mĩ, suối nguồn truyền thống tiếp tục chảy với tốc độ nhanh hơn, phạm vi rộng hơn, sức công phá mạnh mẽ hơn. Từ suối nguồn truyền thống ấy, từ các bếp lửa bập bùng ấy cho ra đời những người con ưu tú. Không chỉ là bảo vệ gia đình, vợ con, dòng tộc mà những người anh hùng của buôn làng còn góp phần to lớn vào công cuộc đánh đuổi xâm lăng, giữ gìn và bảo vệ đất nước. Đến thời kì này, ngoài vai trò của những già làng trưởng bản, còn có sự góp sức “tiếp lửa” của các cán bộ văn hóa, tuyên giáo, các đoàn thể tổ chức chính trị - xã hội của địa phương.

Vẫn là dưới những tán rừng, dưới mái những ngôi nhà sinh hoạt cộng đồng, họ sẽ cho thế hệ trẻ biết ngọn cờ đầu chống Pháp ở Tây Nguyên là anh hùng người Mnông: N’Trang Lơng. Cuộc khởi nghĩa do ông lãnh đạo đã giải phóng một vùng Cao nguyên rộng lớn khỏi ách đô hộ của thực dân Pháp trong nhiều năm, đồng thời cũng là niềm tin cổ vũ cho các phong trào cách mạng ở Trường Sơn suốt thời kỳ Pháp thuộc, thể hiện được truyền thống bất khuất của các dân tộc Tây Nguyên. Một nhân vật khác mà khi giáo dục truyền thống yêu nước căm thù giặc không thể không nhắc tới là anh hùng Núp của dân tộc Ba Na. Ông đã phục kích và bắn lính Pháp chảy máu để chứng minh với dân làng rằng lính Pháp cũng là người, có thể chống lại được. Ông đã cùng dân làng dựa vào núi rừng hiểm trở để giăng bẫy, tiêu diệt nhiều sinh lực địch bằng vũ khí thô sơ như chông tre, bẫy đá, cung tên… Ngoài ra, người “tiếp lửa” còn phải nhắc đến anh hùng thiếu niên Kơ Pa Kơ Lơng, người dân tộc Gia rai với những lời tràn đầy nhiệt huyết Cách mạng trong đơn xin làm giải phóng quân: “Em đã giết ba mươi bốn tên Mỹ-Diệm, phá được tám xe cơ giới. Nay em đã lớn, xin cấp trên cho em được làm giải phóng quân”.

Truyền thống căm thù giặc, yêu làng bản, yêu con người, yêu đất nước như những ngọn lửa bập bùng bên trong những mái nhà sàn, dưới bóng đại ngàn sẽ được các thế hệ truyền lại cho đời sau, tiếp nối thành mạch nguồn không bao giờ vơi cạn. Và đây cũng chính là một trong những phương pháp “Tiếp lửa truyền thống” một cách hiệu quả nhất.

“Tiếp lửa truyền thống” qua các hoạt động ngoại khóa ý nghĩa trong nhà trường  

Tổ chức triển khai thực hiện có hiệu quả công tác giáo dục chính trị, lý tưởng cách mạng, đạo đức, cho học sinh theo đúng tinh thần công văn số  4567/BGDĐT-GDCTHSSV, ngày 24/8/2023 của Bộ GDĐT về việc hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục chính trị và công tác học sinh sinh viên năm học 2023 – 2924 với những nội dung như: Tiếp tục đẩy mạnh việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong các cơ sở giáo dục; Tích cực tham gia cuộc thi “Tuổi trẻ học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”.  Đây là những nội dung quan trọng trong công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh ở các trường phổ thông trong hệ thống giáo dục quốc dân. Đặc biệt là với khu vực Tây Nguyên, vấn đề giáo dục, tiếp lửa truyền thống yêu nước, yêu hòa bình, có ý thức giữ gìn độc lập, tự do, thống nhất cho các em học sinh càng cần phải quan tâm và phải coi đây là một vấn đề có ý nghĩa quan trọng vì một số lý do sau đây:

Tây Nguyên là địa bàn có vị trí chiến lược trọng yếu về kinh tế, chính trị, quốc phòng và an ninh trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc với 580km đường biên giới với Lào và Campuchia.

Tây Nguyên là vùng có đông thành phần dân tộc nhất cả nước và cũng là nơi duy nhất có đủ các nhóm ngôn ngữ - dân tộc của Việt Nam cùng sinh sống. Hiện nay, khu vực Tây Nguyên có 47/54 dân tộc Việt Nam cùng sinh sống, trong đó chiếm tỷ lệ lớn gồm các dân tộc: Ê Đê, Ba Na, Xơ Đăng, Giẻ Triêng, Cơ ho,...

Bà con theo nhiều tôn giáo khác nhau. Hiện nay, bên cạnh các loại hình tín ngưỡng đa thần truyền thống, ở Tây Nguyên còn có sự hiện diện của các tôn giáo như Công giáo, Tin lành, Phật giáo, Cao Đài và một số hiện tượng tôn giáo mới. Các thế lực phản động lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo dễ dàng hơn ở các khu vực khác. Những yếu tố về phong tục, tập quán, văn hóa và đời sống kinh tế đặc thù của các dân tộc thiểu số cũng rất dễ để bọn chúng lợi dụng và thao túng.

Ngoài ra, các thế lực thù địch còn nuôi những âm mưu đen tối khác ở khu vực Tây Nguyên như: Gây mất ổn định chính trị; chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Phá thế trận lòng dân vốn là sức mạnh nội sinh của Cách mạng Việt Nam. Gây mất lòng tin của nhân dân vào Đảng và chính quyền.

Nhận thức sâu sắc được những vấn đề trên, ngành giáo dục các địa phương có rất nhiều các hình thức, phương pháp nhằm giáo dục “tiếp lửa truyền thống” cho các em. Trong đó phương pháp giáo dục qua các hoạt động ngoại khóa mang lại hiệu quả cao nhất. Các em trực tiếp được tham gia vào các câu chuyện, hoạt cảnh chân thực hay tìm hiểu bằng các cuộc thi văn nghệ, tìm hiểu sẽ khiến các em ghi nhớ dễ hơn và lâu hơn.

Chi bộ chỉ đạo cho Đoàn, Đội thực hiện công việc này theo từng tháng, theo từng chủ đề: Tháng 02 ngoại khóa với chủ đề “Vững bước theo cờ đỏ búa liềm”; tháng 04 là “Bài ca thống nhất”; tháng 05 với “Điện Biên – bùn, máu và hoa”; tháng 9 là “ Độc lập – Tự do – Hạnh phúc”; tháng 12 là “Vang mãi khúc quân hành”, “Uống nước nhớ nguồn”... Hoặc cũng có thể theo từng sự kiện, ví dụ sự kiện 11/6/2023 xảy ra ở Đắc Lắc, Chi bộ chỉ đạo cho Đoàn Đội tổ chức ngoại khóa với nội dung “Chúng em vững niềm tin theo Đảng”.

Chi bộ duyệt kế hoạch, nội dung, chương trình sau đó Đoàn, Đội thực hiện với nhiều hình thức khác nhau nhằm tránh sự nhàm chán, giúp các em dễ tiếp thu hơn. “Rung chuông vàng” tìm hiểu thông tin về những sự kiện nhân vật lịch sử. Thi văn nghệ với những bài hát, múa ca ngợi đất nước, Đảng, Bác. Thi vẽ tranh với chủ đề là những ngày lễ lớn hay những người anh hùng,...

   Ngoài ra, chương trình GDPT 2018 vừa tạo điều kiện vừa yêu cầu học sinh được trải nghiệm thực tế nên các nhà trường đã tổ chức cho các em gặp gỡ những nhân chứng lịch sử, những cựu chiến binh để nghe kể chuyện nhằm giáo dục tư tưởng chính trị cho các em. Các em còn được “tiếp lửa” khi được đi thăm các viện bảo tàng, nhà lao, di tích lịch sử cách mạng. Ở đó, các em được nghe giới thiệu về những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, được trực tiếp tiếp xúc với những vật chứng sống động nhất mà cha ông để lại, được thấy mình cần có trách nhiệm với quê hương đất nước,...

Một số nhiệm vụ, giải pháp khác để ngọn lửa truyền thống được thắp sáng mãi

Văn kiện Đại hội XIII của Đảng đã xác định rõ chiến lược phát triển giáo dục, đào tạo là: Chú trọng giáo dục phẩm chất, năng lực sáng tạo và các giá trị cốt lõi, nhất là giáo dục tinh thần yêu nước, tự hào, tự tôn dân tộc, khơi dậy khát vọng phát triển, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc... Để ngọn lửa truyền thống được sáng mãi trong lòng các bạn trẻ, tất cả các lực lượng cần vận dụng đúng tinh thần của văn kiện Đại hội vào việc giáo dục các em và coi đây là một nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, nhiệm vụ không của riêng ai.

Đối với chính quyền địa phương cần chỉ đạo cho cán bộ văn hóa xã hội, Đoàn Thanh niên tổ chức các hoạt động tuyên truyền, văn hóa văn nghệ chào mừng các ngày lễ lớn. Cần tập trung vào việc bào tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, địa phương đồng thời tìm biện pháp dần loại bỏ những hủ tục lạc hậu không còn phù hợp. Chỉ đạo cho Công an xử lý các vấn đề phức tạp về chính trị, tư tưởng liên quan đến HS. Không để HS bị dụ dỗ, lôi kéo tham gia các hội, nhóm, tổ chức tôn giáo hoạt động trái pháp luật và các hoạt động vi phạm pháp luật, tụ tập gây rối an ninh, trật tự an toàn xã hội.

Đối với các nhà trường cần tăng cường công tác nắm bắt tình hình chính trị, tư tưởng trong học sinh. Kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng và xử lý kịp thời những vấn đề khó khăn, bức xúc trong học sinh. Chủ động phát hiện và phối hợp với các ban ngành chức năng nhằm xử lý triệt để. Đồng thời nhà trường cần xây dựng Kế hoạch và triển khai thực hiện Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em tương tác lành mạnh, sáng tạo trên môi trường mạng”, “Tăng cường quản lý, giáo dục chính trị tư tưởng đối với HS trên môi trường mạng”; Triển khai thực hiện Bộ quy tắc ứng xử trên mạng xã hội của Bộ TTTT tại Quyết định số 874/QĐ- BTTTT ngày 17/6/2021.

Chỉ khi chúng ta có những biện pháp cụ thể như trên để loại bỏ những yếu tố tiêu cực thì các yếu tố tích cực mới được phát huy. Thanh thiếu niên - các em còn khá non nớt để phân biệt chân lý và nghịch lý trong khi các đối tượng thù địch thì quá gian manh, thâm độc dùng mọi thủ đoạn để thao túng và lợi dụng các em. Trách nhiệm của tất cả chúng ta là “tiếp lửa truyền thống” cho các em – những ngọn lửa của lý tưởng Cách mạng; của lòng nhiệt huyết, nhiệt tình tuổi trẻ cống hiến cho Tổ quốc; ngọn lửa của lòng yêu nước, yêu quê hương, yêu dân tộc, lòng tự tôn tự hào dân tộc.