Giáo dục Cao nguyên Di Linh trong tiến trình phát triển mới

  Cao nguyên Di Linh đang được tỉnh Lâm Đồng định hướng trở thành vùng động lực mới gắn với nông nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và kinh tế tri thức. Trong tiến trình đó, giáo dục và đào tạo giữ vai trò nền tảng trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và bảo đảm phát triển bền vững khu vực.

Toàn cảnh Hội thảo Hội thảo quốc tế “Chiến lược và tầm nhìn mới cho phát triển Cao nguyên Di Linh”

  Cao nguyên Di Linh là không gian phát triển đặc thù của tỉnh Lâm Đồng, có vị trí quan trọng trong chiến lược phát triển nông nghiệp công nghệ cao, đô thị sinh thái và kinh tế tri thức. Sự chuyển dịch mô hình tăng trưởng của khu vực đòi hỏi nguồn nhân lực có trình độ, kỹ năng và năng lực thích ứng cao. Trong bối cảnh đó, giáo dục và đào tạo không chỉ thực hiện chức năng xã hội truyền thống mà còn trở thành động lực trực tiếp thúc đẩy phát triển.

Việc đánh giá toàn diện thực trạng giáo dục Cao nguyên Di Linh trên cơ sở số liệu cụ thể có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định các giải pháp phù hợp, bảo đảm giáo dục thực sự đóng vai trò trụ cột trong chiến lược phát triển khu vực.

  Khu vực Cao nguyên Di Linh (28 xã và 4 phường) hiện có 360 trường học, bao gồm đầy đủ các cấp học từ mầm non đến trung học phổ thông. Trong đó, giáo dục mầm non có 95 trường, giáo dục tiểu học 151 trường, giáo dục THCS 112 trường và giáo dục THPT 32 trường. Tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia ở bậc tiểu học đạt 90,1%, THCS đạt 78,6%, phản ánh những nỗ lực đáng ghi nhận trong đầu tư cơ sở vật chất và nâng cao chất lượng giáo dục.

  Tổng số học sinh trên địa bàn là 278.060 học sinh, trong đó cấp tiểu học chiếm 83.869 học sinh, THCS 68.218 học sinh, THPT 34.239 học sinh. Ở bậc mầm non, tỷ lệ trẻ mẫu giáo 5 tuổi ra lớp đạt 100%, cho thấy kết quả tích cực trong công tác phổ cập giáo dục mầm non.

Nhìn chung, mạng lưới trường lớp đã được phủ khắp đến cấp xã, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận giáo dục. Tuy nhiên, do đặc thù địa bàn rộng, dân cư phân tán, tại một số xã vùng sâu vẫn còn tồn tại các điểm trường lẻ, ảnh hưởng đến hiệu quả tổ chức dạy học và đầu tư cơ sở vật chất.

  Tổng số cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên trên địa bàn Cao nguyên Di Linh là 11.834 người, trong đó có 10.763 giáo viên. Đội ngũ giáo viên mầm non và tiểu học cơ bản đáp ứng yêu cầu về số lượng và cơ cấu. Tuy nhiên, ở cấp THCS và THPT vẫn còn tình trạng thiếu giáo viên cục bộ, đặc biệt ở các môn Tin học, tiếng Anh và một số môn tích hợp theo Chương trình GDPT 2018.

  Phần lớn giáo viên tích cực tham gia các đợt bồi dưỡng chuyên môn, từng bước đổi mới phương pháp dạy học. Song, tại các xã vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, năng lực số và khả năng ứng dụng công nghệ trong dạy học của giáo viên còn hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng triển khai chương trình mới và chuyển đổi số giáo dục.

Ông Nguyễn Huy Dũng, Ủy viên chuyên trách Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trao bảng tượng trưng 30 máy tính cho ngành Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lâm Đồng

Về cơ sở vật chất, 100% trường mầm non có đủ đồ dùng, đồ chơi theo quy định; 100% trường tiểu học và THCS có thiết bị dạy học tối thiểu. Toàn khu vực có 5.203 phòng hành chính – quản trị và phòng phục vụ học tập, trong đó hơn 83% là phòng kiên cố. Đặc biệt, 100% trường học đã được cung cấp thiết bị dạy học lớp 3 và lớp 7 theo Chương trình GDPT 2018.

  Tuy nhiên, sự chênh lệch về hạ tầng giữa các khu vực vẫn còn rõ nét. Một số trường vùng sâu thiếu phòng tin học, phòng ngoại ngữ, thư viện số và hạ tầng internet chưa ổn định, gây khó khăn trong triển khai giáo dục STEM và các mô hình học tập số.

Từ thực trạng trên, giáo dục Cao nguyên Di Linh đang đối mặt với một số thách thức lớn như:

Thứ nhất, chênh lệch điều kiện giáo dục giữa vùng trung tâm và vùng sâu, vùng dân tộc thiểu số vẫn tồn tại, ảnh hưởng đến cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng của học sinh.

Thứ hai, chất lượng đội ngũ giáo viên chưa đồng đều, thiếu giáo viên các môn đặc thù và giáo viên có năng lực làm việc với học sinh dân tộc thiểu số.

Thứ ba, trình độ ngoại ngữ, tin học và kỹ năng số của học sinh còn thấp, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực cho mô hình kinh tế mới của khu vực.

Ngoài ra, điều kiện kinh tế của một bộ phận người dân còn khó khăn, khiến việc đầu tư cho học tập của học sinh phụ thuộc nhiều vào chính sách hỗ trợ của Nhà nước.

  Trong tiến trình phát triển mới của đất nước, giáo dục và đào tạo được xác định là động lực then chốt để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy phát triển bền vững và bảo đảm công bằng xã hội. Đối với Cao nguyên Di Linh – một không gian phát triển đặc thù của tỉnh Lâm Đồng – giáo dục không chỉ thực hiện chức năng truyền thụ tri thức mà còn giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực tại chỗ và gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương. Do đó, việc xác định và triển khai các giải pháp phát triển giáo dục phù hợp với điều kiện thực tiễn Cao nguyên Di Linh có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn.

  Từ góc độ lý luận phát triển, một hệ thống giáo dục bền vững cần được tổ chức đồng bộ với quy hoạch kinh tế – xã hội và không gian dân cư. Vì vậy, việc hoàn thiện mạng lưới cơ sở giáo dục theo hướng tinh gọn, hiệu quả là yêu cầu tất yếu. Trong thực tiễn, tổ chức lại hệ thống trường lớp gắn với quy hoạch dân cư và mô hình chính quyền địa phương hiện đại sẽ góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư, đồng thời bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục công bằng cho các nhóm dân cư, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Bên cạnh hệ thống công lập, phát triển các cơ sở giáo dục ngoài công lập và giáo dục chất lượng cao là giải pháp quan trọng nhằm đa dạng hóa dịch vụ giáo dục và tạo động lực nâng cao chất lượng chung của toàn ngành.

  Lý luận giáo dục hiện đại khẳng định đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục. Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, yêu cầu đối với đội ngũ không chỉ dừng lại ở trình độ chuyên môn mà còn bao hàm năng lực quản trị, năng lực đổi mới phương pháp dạy học và thích ứng với chuyển đổi số. Thực tiễn cho thấy, ở những địa bàn còn khó khăn, việc thiếu hụt giáo viên giỏi và cán bộ quản lý có năng lực là rào cản lớn đối với nâng cao chất lượng giáo dục. Do đó, cần có các giải pháp đồng bộ về đào tạo, bồi dưỡng, cũng như chính sách thu hút và giữ chân đội ngũ, đặc biệt ở các môn học then chốt và vùng khó khăn.

  Chuyển đổi số trong giáo dục là xu thế tất yếu trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Tuy nhiên, từ góc nhìn lý luận – thực tiễn, chuyển đổi số cần được xem là phương tiện để đổi mới quản trị và nâng cao chất lượng dạy học, chứ không phải là mục tiêu tự thân. Việc ứng dụng công nghệ trong giáo dục cần được triển khai phù hợp với điều kiện cụ thể của từng địa phương, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả, qua đó từng bước hình thành hệ sinh thái giáo dục số phục vụ quản lý, giảng dạy và đánh giá chất lượng giáo dục.

  Ngoài ra, giáo dục chỉ thực sự phát huy vai trò động lực phát triển khi gắn chặt với nhu cầu nhân lực và định hướng phát triển kinh tế – xã hội của địa phương. Việc tăng cường giáo dục STEM, hướng nghiệp sớm và liên kết giữa nhà trường với doanh nghiệp, cơ sở đào tạo nghề và giáo dục đại học sẽ góp phần phân luồng học sinh theo hướng thực chất, đồng thời chuẩn bị nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

  Từ góc độ không gian phát triển, Cao nguyên Di Linh là khu vực có địa hình rộng, dân cư phân tán và tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao, tạo ra những thách thức riêng đối với tổ chức hoạt động giáo dục. Do đó, việc quy hoạch và củng cố hệ thống trường lớp cần được tiếp cận theo hướng linh hoạt, hài hòa giữa yêu cầu tinh gọn và bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục của người học. Trọng tâm là nâng cao chất lượng giáo dục tại các khu vực trung tâm, đồng thời cải thiện điều kiện dạy học ở các điểm trường còn khó khăn.

  Về mặt xã hội – văn hóa, nâng cao chất lượng giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ là vấn đề chuyên môn mà còn liên quan mật thiết đến bảo đảm công bằng xã hội và gìn giữ bản sắc văn hóa. Việc tăng cường dạy tiếng Việt cho học sinh ở bậc học đầu cấp cần được triển khai song song với giáo dục đa văn hóa và giáo dục hòa nhập, qua đó giúp học sinh phát triển toàn diện, đồng thời tôn trọng và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của địa phương.

  Phát triển giáo dục gắn với đặc trưng kinh tế vùng là yêu cầu có tính chiến lược đối với Cao nguyên Di Linh. Các lĩnh vực như nông nghiệp công nghệ cao, cà phê, chè, chế biến nông sản và kinh tế rừng không chỉ là thế mạnh kinh tế mà còn là môi trường thực tiễn sinh động cho hoạt động giáo dục hướng nghiệp và giáo dục trải nghiệm. Việc gắn kết nhà trường với doanh nghiệp, hợp tác xã và cộng đồng địa phương sẽ góp phần nâng cao tính thực tiễn của giáo dục, đồng thời tạo nền tảng cho phát triển nguồn nhân lực tại chỗ.

  Trong bối cảnh hạ tầng còn hạn chế, chuyển đổi số giáo dục tại Cao nguyên Di Linh cần được triển khai theo lộ trình phù hợp, ưu tiên các giải pháp thiết thực nhằm thu hẹp khoảng cách số. Việc phát triển các mô hình dạy học kết hợp trực tiếp – trực tuyến, cùng với nâng cao kỹ năng số cho giáo viên và học sinh, sẽ tạo điều kiện để giáo dục khu vực này từng bước hội nhập với xu thế chung của giáo dục hiện đại.

  Cuối cùng, từ góc độ quản trị phát triển, huy động nguồn lực xã hội là giải pháp có ý nghĩa đòn bẩy. Việc tăng cường xã hội hóa giáo dục, kết hợp hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia và phát huy vai trò của chính quyền cơ sở sẽ góp phần tạo nguồn lực bền vững, nâng cao hiệu quả quản lý và hỗ trợ học sinh, nhất là ở vùng khó khăn.

  Phát triển giáo dục Cao nguyên Di Linh trong tiến trình phát triển mới đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể, kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn. Các giải pháp nêu trên không chỉ nhằm giải quyết những vấn đề trước mắt mà còn hướng tới xây dựng nền giáo dục bền vững, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội và bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội trên địa bàn Cao nguyên Di Linh trong dài hạn.

BVK